Force feedback (FFB, kuvvet geri bildirimi), direksiyon tabanınızdaki motorun ellerinize karşı uyguladığı kuvvettir. İyi bir simülatörde bu, oyunun ön tekerleklere ve direksiyon kutusuna etki eden kuvvetler için yaptığı hesaplamanın direksiyon simidinde torka dönüştürülmüş hâlidir. İyi ayarlandığında araba kaymadan önce ne kadar yol tutuşunuz kaldığını hissettirir. Kötü ayarlandığında ya tepkisiz gelir ya da o kadar ağır ve gürültülü olur ki işe yarar bilgi kaybolur.
Force feedback size ne anlatır?
Direksiyon simidinden hissettiklerinizin çoğu birkaç gruba ayrılır:
- Yol tutuş ve kendiliğinden toparlanma torku: Ön lastikler virajda yüklendikçe direksiyon ağırlaşır. Lastikler sınırlarına yaklaştığında ağırlık genellikle azalır. Bu hafifleme, önden kaymanın (understeer) en önemli habercisidir.
- Ağırlık transferi: Frenleme ön aksı yükler ve direksiyonu genelde ağırlaştırır; viraj çıkışında gaza basmak ise hafifletebilir.
- Arka çekiş kaybı: Arka taraf kaydığında direksiyon genellikle kayma yönüne doğru döner. Bunu erken hissetmek, arkadan kaymayı (oversteer) karşı direksiyonla toparlamayı çok kolaylaştırır.
- Yol yüzeyi ve kerbler: Tümsekler, kerbler, çatlaklar ve zemin değişimleri kısa ve sert kuvvetler olarak gelir.
Bunların ne kadarını hissettiğiniz oyunun fiziğine, arabaya ve ayarlarınıza bağlıdır. Bazı oyunlar motor titreşimi veya vites darbesi gibi yapay efektler ("canned effects") da ekler; bunlar genellikle ayrı olarak kısılabilir.
Tork: neden daha fazla Nm her zaman daha iyi değildir?
Direksiyon tabanları çoğu zaman newton metre (Nm) cinsinden en yüksek torklarıyla karşılaştırılır. Bu değer en yüksek gücü anlatır, geri bildirimin ne kadar iyi hissettirdiğini değil. Daha güçlü bir tabanın daha fazla payı vardır; büyük kuvvetleri ve küçük ayrıntıları aynı anda, gücü tükenmeden gösterebilir. Ancak güçlü bir tabanı %100'de kullanan pek az kişi vardır: Uzun sürede yorucudur ve ek kuvvet tek başına ek bilgi sağlamaz.
Akıcılık, motorun ne kadar hızlı tepki verdiği ve mekanizmanın ne kadar az şey filtrelediği de en az o kadar önemlidir. Temiz ayarlanmış orta güçte bir taban, her şey ağır gelene kadar açılmış güçlü bir tabandan genellikle daha fazla işe yarar bilgi verir.
Yaygın ayarlar ve anlamları
Ayar adları ve aralıkları Logitech G HUB, Thrustmaster kontrol paneli, Fanatec'in ayar menüsü, MOZA Pit House ve diğerleri arasında farklılık gösterir; her taban her seçeneği sunmaz. Kesin anlamlar için üreticinin kılavuzuna bakın. Genel olarak:
| Ayar | Ne yapar? | Yaygın yaklaşım |
|---|---|---|
| Genel güç / gain | Motora giden tüm kuvvetleri ölçekler | En sert virajlar motorun sınırının hemen altında kalacak şekilde ayarlanır |
| Damper (sönümleme) | Çevirme hızıyla artan direnç ekler | Düşük; biraz damper salınan direksiyonu sakinleştirebilir |
| Spring / merkezleme | Direksiyonu oyundan bağımsız olarak merkeze çeker | Simülatörlerde genellikle kapalı, çünkü oyun kendi merkezlemesini üretir |
| Inertia (atalet) | Simidin daha ağır, daha kütleli hissettirmesini sağlar | Düşük; çoğunlukla zevk meselesi |
| Friction (sürtünme) | Harekete karşı sabit direnç | Düşük; dişli ve kayışlı setlerdeki tırtıklı hissi örtebilir |
| Filtre / yumuşatma | Sinyaldeki ani sıçramaları ve pürüzü giderir | Direksiyon sert hissettirmeyecek kadar, mümkün olduğunca düşük |
Damper, inertia ve friction oyundan gelen bilgi değil, tabanın kendi ürettiği efektlerdir. Biraz kullanmak direksiyonu daha doğal hissettirebilir ve düzlüklerde titremesini önleyebilir. Fazlası ise direksiyonu bal içinde çeviriyormuşsunuz gibi hissettirir ve tam da hissetmek istediğiniz ayrıntıları gizler.
Clipping: sinyal fazla güçlü olduğunda
Clipping, oyun motorun vermesi için ayarlanandan daha fazla kuvvet istediğinde oluşur. Bu tavanı aşan her istek aynı düz değerde kesilir. Örneğin uzun ve hızlı bir virajda direksiyon sürekli en yüksek kuvvette kalır ve sizi önden kaymaya karşı uyaracak hafifleme hiç gelmez. O sırada yaşanan tümsekler de düzleşir.
Önlemek için:
- Gain'i düşürün: Oyunda veya sürücüde, en sert virajlar kuvveti sürekli en üstte tutmayana kadar azaltın.
- Oyunun FFB göstergesini veya clipping uyarısını kullanın: Varsa işinize yarar. Birçok simülatör clipping olduğunda kırmızıya dönen bir çubuk veya ışık gösterir.
- Araba bazlı ayarları kullanın: Oyun izin veriyorsa. Yüksek downforce'lu bir araba, bir yol arabasından çok daha fazla direksiyon kuvveti üretir.
Kerblerde sınıra değen kısa sıçramalar genellikle kabul edilebilir. Virajlarda sürekli clipping ise kabul edilemez.
Oyun ve sürücü ayarları üst üste biner
Force feedback genellikle iki katmandan geçer: Oyun hangi kuvvetleri göndereceğine karar verir, sürücü veya direksiyon tabanı da bunları motora ulaşmadan önce ölçekler ve filtreler. İki değer birbiriyle çarpılır. Oyunda %70 gain ile sürücüde %70 gain, yaklaşık olarak orijinal sinyalin yarısını verir. Damper gibi efektler de aynı anda iki yerde birden etkin olabilir.
Her şeyi öngörülebilir tutmak için hangi değişikliği nerede yapacağınıza karar verin. Yaygın bir yöntem, sürücüyü üreticinin önerdiği değerlerde veya sabit bir genel güçte bırakıp ince ayarı oyun ve araba bazında yapmaktır. Her seferinde tek bir ayarı değiştirin ve her değişiklikten sonra aynı virajları sürün.
Mantıklı bir başlangıç ayarı
- Direksiyon tabanının yazılımını (firmware) ve sürücüsünü güncelleyin, ardından sürücü profilini varsayılana sıfırlayın.
- Donanım dönüş açısını oyununuz için önerilen değere ayarlayın. Direksiyon dönüş açısı rehberine bakın.
- Sürücüde spring/merkezlemeyi kapatın veya en aza indirin; damper, friction ve inertia değerlerini düşük tutun.
- Genel gücü düşük bir değerle başlatın, özellikle direct drive bir tabanda.
- Oyunda istemediğiniz yapay efektleri kapatın veya azaltın ve oyun gain'ini orta bir değere getirin.
- İyi bildiğiniz bir pistte sürün. Direksiyon bilgi verici hissedene kadar gain'i küçük adımlarla artırın, ardından en hızlı virajlarda clipping olup olmadığını kontrol edin ve gerekirse geri alın.
- Filtre ve damper'ı ancak bundan sonra ayarlayın: Direksiyon pürüzlü geliyorsa veya düzlüklerde salınıyorsa artırın, tepkisiz geliyorsa azaltın.
Direksiyon tabanı kalibre olurken veya açılırken ellerinizi simitten çekin; taban kendi kendine uç noktalara kadar dönebilir. Özellikle direct drive tabanlar, kaza veya spin gibi ani bir savrulmada bileğinizi ya da başparmağınızı incitecek kadar tork üretebilir. Düşük güçle başlayın, başparmaklarınızı kolların dışında tutun ve tabanınızda varsa acil durdurma veya güvenlik ayarlarını kullanın.
Tarayıcı neyi kontrol edebilir, neyi edemez?
Tarayıcılar bir direksiyonun eksenlerini ve tuşlarını okuyabilir, ancak force feedback komutu gönderemez; bu nedenle hiçbir web sitesi FFB motorunu test edemez. Bunun için üreticinin yazılımını veya bir oyunu kullanın. Tarayıcıda kontrol edebileceğiniz şey, force feedback'in dayandığı her şeydir: Direksiyon testini açarak direksiyon ekseninin tam dönüşte −1.000 ve +1.000 değerine ulaştığını, dönüş açısının sürücü ayarıyla eşleştiğini ve merkez sapmasının küçük olduğunu doğrulayın. Konumunu yanlış okuyan bir direksiyon, yanlış hissettiren bir geri bildirim de üretir.
Sıkça sorulan sorular
Direksiyonum düzlüklerde neden titriyor veya salınıyor?
Az sönümlemeyle güçlü FFB, elinizi gevşettiğinizde direksiyonun bir sağa bir sola gidip gelmesine yol açabilir. Damper'ı veya oyunun kendi sönümlemesini biraz artırın ya da genel gücü düşürün.
Force feedback'i %100'e mi ayarlamalıyım?
Şart değil. Doğru değer, en sert virajlarınızda clipping yapmayan ve tüm sürüş boyunca rahat kalan en yüksek değerdir. Birçok tabanda bu, %100'ün epey altındadır.
Direksiyonumda hiç force feedback yok. Neyi kontrol etmeliyim?
Tabanın kendi güç adaptörünün takılı olduğundan, sürücünün kurulu olduğundan ve oyunda FFB'nin açık olduğundan emin olun. Direksiyon hiç tanınmıyorsa direksiyon seti PC'de algılanmadığında yapılacaklar rehberinden başlayın.
